Szkolenie AI dla pracowników: jak bezpiecznie korzystać z AI w pracy

Szkolenie AI dla pracowników z perspektywy bezpieczeństwa uczy trzech rzeczy: czego nie wklejać do narzędzi AI, z jakiego konta i narzędzia korzystać oraz jak sprawdzać to, co AI odpowiada. Pisanie lepszych promptów to osobny temat. Tutaj chodzi o to, żeby ChatGPT, Copilot czy Gemini pomagały w pracy, a nie wynosiły z firmy umów, danych klientów i kodu. Poniżej znajdziesz, co zawrzeć w takim szkoleniu, co zapisać w polityce AI i jak przećwiczyć to z zespołem.

Dlaczego szkolenie z bezpiecznego korzystania z AI jest potrzebne

Pracownicy korzystają z AI, czy firma to zaplanowała, czy nie. Verizon w raporcie DBIR 2026 pisze, że 45% pracowników to regularni użytkownicy AI (zatwierdzonej lub nie) na służbowych urządzeniach. Rok wcześniej było to 15%. Korzystanie z niezatwierdzonych narzędzi AI, czyli shadow AI, stało się trzecim najczęstszym działaniem pracowników bez złych intencji wykrywanym przez systemy ochrony przed wyciekiem danych.

45%

pracowników regularnie korzysta z AI na służbowych urządzeniach (rok wcześniej 15%)

Verizon, DBIR 2026

67%

użytkowników nieautoryzowanych narzędzi AI loguje się na służbowym sprzęcie kontem spoza firmy

Verizon, DBIR 2026

3. miejsce

shadow AI wśród działań pracowników bez złych intencji wykrywanych przez systemy DLP, przy czterokrotnym wzroście udziału rok do roku

Verizon, DBIR 2026

Zakaz wszystkiego zwykle kończy się tym, że ludzie robią to samo po cichu, na prywatnym telefonie. Lepiej pokazać, jak korzystać z AI bez szkody dla firmy i klientów.

Kompetencje w zakresie AI w AI Act (art. 4)

Rozporządzenie (UE) 2024/1689, czyli AI Act, w art. 4 dotyczy kompetencji w zakresie AI (ang. AI literacy). Artykuł ten stosuje się od 2 lutego 2025 r., bo art. 113 przewiduje, że rozdziały I i II obowiązują od tej daty.

Treść art. 4 zmieniło rozporządzenie (UE) 2026/1744, tzw. akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI (Digital Omnibus), opublikowane 24 lipca 2026 r. i obowiązujące od trzeciego dnia po publikacji. Obecnie przepis mówi, że dostawcy i podmioty stosujące systemy AI „podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI” wśród swojego personelu i innych osób, które obsługują systemy AI w ich imieniu. Uwzględniają przy tym wiedzę, doświadczenie i wykształcenie tych osób oraz kontekst, w jakim AI jest używana. Nowe brzmienie dodaje, że obowiązek ten nie oznacza konieczności zapewnienia określonego poziomu kompetencji u każdej osoby.

Kogo to dotyczy? „Podmiot stosujący” to według art. 3 pkt 4 osoba lub organizacja, która wykorzystuje system AI pod swoją kontrolą, poza użytkiem osobistym i pozazawodowym. W praktyce firma, która pozwala pracownikom korzystać z narzędzi AI w pracy, jest podmiotem stosującym. Komisja Europejska w odpowiedziach na pytania o AI literacy wyjaśnia, że jeśli pracownicy używają ChatGPT np. do pisania tekstów reklamowych lub tłumaczeń, firma powinna ich poinformować o konkretnych ryzykach, takich jak halucynacje. Komisja dodaje, że nie jest potrzebny żaden certyfikat, a organizacja może prowadzić wewnętrzny zapis szkoleń i innych działań.

Czy ChatGPT jest bezpieczny w pracy?

To zależy od trzech rzeczy, na które masz wpływ.

1. Rodzaj konta. Wersje firmowe narzędzi AI zwykle mają inne warunki przetwarzania danych niż darmowe konta prywatne. Jakie dokładnie, sprawdza dział IT lub prawny w umowie i aktualnej polityce danego dostawcy. Pracownik nie musi znać szczegółów, ale powinien wiedzieć, którego konta używać.
2. Ustawienia. Część narzędzi pozwala np. wyłączyć historię rozmów albo wykorzystanie treści do trenowania modelu. Firma powinna ustalić, które opcje są wymagane.
3. To, co wklejasz. Nawet najlepiej skonfigurowane narzędzie nie zmienia faktu, że dane opuszczają Twój komputer. Jeśli treść nie powinna trafić do zewnętrznej firmy, nie powinna też trafić do czatu.

ChatGPT nie jest więc ani „bezpieczny”, ani „niebezpieczny” sam w sobie. Bezpieczny jest sposób użycia: zatwierdzone narzędzie, firmowe konto, właściwe ustawienia i dane, które można udostępnić na zewnątrz. To samo dotyczy Copilota, Gemini i każdego innego asystenta.

Jakie dane nie powinny trafiać do narzędzi AI

Ta lista to rdzeń szkolenia. Pracownik powinien ją znać tak dobrze jak zasadę, że nie podaje się nikomu hasła.

Dobra reguła na co dzień: wyobraź sobie, że wysyłasz ten tekst mailem do obcej firmy. Jeśli takiego maila nie wolno wysłać, tego tekstu nie wolno też wkleić do czatu.

Pokaż też, jak bezpiecznie przerobić zadanie. Zamiast wklejać całą umowę z nazwami stron, możesz opisać problem ogólnie: „Jak sformułować zapis o karach umownych za opóźnienie dostawy?”. Zamiast prawdziwej tabeli z danymi klientów możesz podać kilka wierszy z wymyślonymi wartościami i poprosić o formułę.

Shadow AI: prywatne konta i niezatwierdzone narzędzia

Shadow AI to korzystanie z narzędzi AI, których firma nie zatwierdziła, albo z prywatnych kont w narzędziach zatwierdzonych. Verizon DBIR 2026 pokazuje skalę: 67% użytkowników nieautoryzowanych usług generatywnej AI korzysta na służbowym sprzęcie z kont spoza firmy. Najczęściej przesyłanym typem danych był kod źródłowy, a dalej obrazy i dane ustrukturyzowane. W 3,2% naruszeń zasad DLP do takich narzędzi trafiała dokumentacja badawcza i techniczna.

Shadow AI to szczególny przypadek szerszego zjawiska, czyli shadow IT, o którym piszemy w artykule o shadow IT jako powierzchni ataku. Po stronie technicznej pomagają systemy DLP (czym jest system DLP) i narzędzia do kontroli danych wysyłanych do narzędzi AI. Technika nie zastąpi jednak pracownika, który rozumie, dlaczego firmowe konto ma znaczenie.

W szkoleniu wystarczy jasny komunikat: z jakich narzędzi korzystamy, jak się do nich logujemy i do kogo zgłosić potrzebę nowego narzędzia. Jeśli ścieżka zatwierdzania trwa miesiącami, ludzie wybiorą prywatne konto.

Ryzyka, które pracownik musi rozumieć

Wyciek danych

To ryzyko opisane wyżej: dane wklejone do zewnętrznego narzędzia przestają być pod kontrolą firmy. OWASP w zestawieniu Top 10 dla aplikacji LLM 2025 umieszcza ujawnienie informacji wrażliwych (LLM02) na drugim miejscu listy.

Halucynacje i weryfikacja wyników

Modele językowe potrafią z pełnym przekonaniem podać nieistniejący przepis, zmyślone źródło albo błędną liczbę. OWASP opisuje to jako dezinformację (LLM09), a Komisja Europejska wymienia halucynacje jako przykład ryzyka, o którym trzeba poinformować pracowników.

Zasada dla zespołu: AI przygotowuje szkic, człowiek odpowiada za wynik. Każdy przepis, liczbę, cytat i nazwisko sprawdzasz w źródle, zanim tekst wyjdzie do klienta, urzędu lub zarządu. Im poważniejsza decyzja, tym dokładniejsza weryfikacja.

Prompt injection: ukryte polecenia w dokumentach i mailach

Prompt injection to sytuacja, w której ktoś przemyca do modelu polecenie, którego nie wydał użytkownik. OWASP umieszcza je na pierwszym miejscu listy (LLM01:2025) i rozróżnia dwa warianty. Bezpośredni: polecenie wpisane w okno czatu. Pośredni: model przyjmuje treść ze źródeł zewnętrznych, np. stron internetowych lub plików, a ukryta w nich treść zmienia jego zachowanie.

Dla pracownika ważny jest ten drugi wariant. Prosisz asystenta AI o streszczenie maila od nieznanego nadawcy, a w treści, np. białą czcionką, jest ukryte zdanie z instrukcją dla modelu. Asystent może wtedy podać fałszywe podsumowanie, polecić kliknięcie w link albo, jeśli ma dostęp do skrzynki czy plików, wykonać działanie, o które nikt nie prosił. Dlatego dokumenty z niezaufanych źródeł traktuj z tą samą ostrożnością w AI co bez niej, a podejrzane zachowanie asystenta zgłaszaj tak jak podejrzany mail.

Deepfake i phishing pisany przez AI

AI pomaga też atakującym: phishing bez błędów językowych i podrobiony głos przełożonego to dziś realne scenariusze. Więcej o rozpoznawaniu takich ataków piszemy w artykule deepfake: co to jest, a o mechanizmach manipulacji w tekście o socjotechnice.

Polityka AI w firmie: co w niej zapisać

Polityka AI powinna mieścić się na jednej, dwóch stronach. Pracownik ma ją przeczytać i zapamiętać, a nie odłożyć do segregatora. Zapisz w niej:

• listę zatwierdzonych narzędzi AI i wymóg logowania kontem firmowym,
• kategorie danych, których nie wolno wklejać (możesz użyć tabeli z tego artykułu),
• wymagane ustawienia, np. dotyczące historii rozmów i trenowania modeli,
• zasadę weryfikacji: kto odpowiada za treść przygotowaną z pomocą AI,
• kiedy trzeba poinformować odbiorcę, że tekst powstał z udziałem AI,
• jak zgłosić potrzebę nowego narzędzia i kto je zatwierdza,
• jak zgłosić incydent, np. przypadkowe wklejenie danych klienta,
• jak firma szkoli pracowników i jak to dokumentuje.

Dla podmiotów publicznych ten temat ma też wymiar ustawowy. Znowelizowana ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz.U. 2026 poz. 252) w załączniku nr 4, dotyczącym podmiotów ważnych będących podmiotami publicznymi, wśród środków dodatkowych wymienia określenie zasad korzystania z ogólnodostępnych dużych modeli generatywnej AI. Więcej o obowiązkach szkoleniowych przeczytasz w artykułach o szkoleniach pod NIS2 i KSC oraz o szkoleniach dla samorządów.

Jak przećwiczyć bezpieczne korzystanie z AI z zespołem

W artykule o cyberhigienie w firmie proponujemy ćwiczenie z podziałem promptów na „można” i „nie można”. Poniżej cztery kolejne, które idą o krok dalej.

1. Odchudzanie promptu

Daj zespołowi trzy realistyczne zadania z danymi, np. „streść tę reklamację klienta”, „popraw formułę w tym arkuszu wynagrodzeń”, „przetłumacz ten fragment umowy”. Zadanie polega na przepisaniu każdego promptu tak, żeby AI nadal pomogła, ale bez danych, które nie powinny wyjść z firmy. Porównajcie wersje: zwykle okazuje się, że większość szczegółów nie była potrzebna.

2. Znajdź halucynację

Przygotuj tekst wygenerowany przez AI, np. notatkę o przepisach lub podsumowanie raportu, i wprowadź do niego trzy błędy: zły numer artykułu, zmyśloną liczbę, nieistniejące źródło. Zespół w 15 minut sprawdza tekst w źródłach. Na koniec omówcie, które błędy było najtrudniej wychwycić i dlaczego.

3. Ukryte polecenie

Ćwiczenie dla IT razem z zespołem. W bezpiecznym środowisku testowym przygotujcie dokument z niewidocznym zdaniem skierowanym do modelu, np. poleceniem dopisania do streszczenia linku. Poproście asystenta AI o streszczenie i pokażcie wynik na ekranie. Takie pięć minut zostaje w pamięci dłużej niż definicja prompt injection.

4. Sprawdź swoje konto

Krótkie zadanie na początek spotkania: każdy otwiera narzędzie AI, z którego korzysta w pracy, i sprawdza, na jakie konto jest zalogowany oraz jak ma ustawioną historię rozmów. Wyniki zbierz anonimowo. Dostaniesz szybki obraz skali shadow AI w zespole i punkt wyjścia do rozmowy.

Dobrze jest powtórzyć te ćwiczenia po kilku miesiącach, bo narzędzia i ich funkcje szybko się zmieniają.

Jak to wygląda w Akademii ZeroLayer

„Bezpieczne korzystanie z AI” to jeden z tematów szkoleń w Akademii ZeroLayer. Pracownicy przechodzą go w formie mikrolekcji wideo, gier i quizów, a wiedzę utrwalają automatyczne przypomnienia. Nowe osoby dostają podstawy w ścieżce onboardingowej, a ścieżki dla ról pozwalają dopasować materiał do działu. Po ukończeniu pracownik otrzymuje certyfikat z numerem.

Panel dyrektora pokazuje postępy zespołów i generuje raporty ze szkoleń. Takie szkolenie i jego dokumentacja mogą być częścią tego, jak firma wykazuje, że podjęła środki wspierające kompetencje w zakresie AI. Pełną listę tematów znajdziesz w sekcji tematy szkoleń, a możliwość bezpłatnego pilotażu dla jednego działu na 30 dni w sekcji Warianty.

Najczęściej zadawane pytania

Czy szkolenie AI dla pracowników jest obowiązkowe?

Art. 4 AI Act zobowiązuje dostawców i podmioty stosujące systemy AI do podejmowania środków wspierających kompetencje w zakresie AI wśród personelu. Przepis nie narzuca konkretnej formy, a od zmiany wprowadzonej rozporządzeniem (UE) 2026/1744 wprost mówi, że nie trzeba zapewniać określonego poziomu kompetencji u każdej osoby. Szkolenie jest najprostszym sposobem, żeby takie środki podjąć i je udokumentować.

Czy ChatGPT jest bezpieczny w pracy?

To zależy od rodzaju konta, ustawień i tego, co wklejasz. Korzystaj z narzędzia i konta zatwierdzonego przez firmę, stosuj wymagane ustawienia i nie wklejaj danych osobowych, haseł, umów, kodu ani informacji wewnętrznych. Każdą odpowiedź, która trafia dalej, sprawdzaj w źródłach.

Czy do zgodności z art. 4 AI Act potrzebny jest certyfikat?

Nie. Komisja Europejska w odpowiedziach na pytania o AI literacy wskazuje, że certyfikat nie jest potrzebny, a organizacja może prowadzić wewnętrzny zapis szkoleń i innych działań. Certyfikat ukończenia kursu może być jednym z elementów tej dokumentacji.

Co powinna zawierać polityka AI w firmie?

Listę zatwierdzonych narzędzi, wymóg konta firmowego, kategorie danych zakazanych, wymagane ustawienia, zasadę weryfikacji wyników, sposób zgłaszania nowych narzędzi i incydentów oraz opis szkoleń. Najlepiej, żeby zmieściła się na jednej, dwóch stronach.

Czym jest shadow AI?

Shadow AI to korzystanie przez pracowników z narzędzi AI, których firma nie zatwierdziła, często przez prywatne konta. Według Verizon DBIR 2026 jest to trzecie najczęstsze działanie pracowników bez złych intencji wykrywane przez systemy DLP.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) — Dziennik Urzędowy UE, 12 lipca 2024
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1744 (akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI) — Dziennik Urzędowy UE, 24 lipca 2026
• AI Literacy: Questions & Answers — Komisja Europejska, aktualizacja 20 października 2026
• 2026 Data Breach Investigations Report: Executive Summary — Verizon Business, 2026
• Breach entry point, 2026 DBIR finds (informacja prasowa) — Verizon, 19 maja 2026
• LLM01:2025 Prompt Injection — OWASP GenAI Security Project, 2025
• Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 252) — Dziennik Ustaw RP, 2 marca 2026